0-6 YAŞ ÇOCUKLARININ KİŞİLİK GELİŞİMİ
* Kişilik gelişimi yaşam boyu süren bir süreçtir. Kişiliğin biçimlenmesinde çocukluk yıllarının özelliklede ilk 6 yaşın ve anne babanın tutumları çok önemlidir. İlk 6 yıl geçirilen yaşantılar tümüyle hiçbir zaman yok olmaz, yetişkinlik yıllarında da bireyi etkiler.
Oral Dönem -Güvene Karşı Güvensizlik Karmaşası- ( 0-1 yaş)
* Anne- baba, bebek ilişkileri, bebeğin güven ya da güvensizlik duygusu
geliştirmesinde, belirleyici etkendir. Buna göre güven duygusu annelerin bebeklerin
gereksinimlerini düzenli olarak gidermeleri halinde oluşur. Örneğin bebeğin
ağladığında okşanması, kucağa alınıp sevilmesi, karnın doyurulması vb. etkinlikler,
güven duygusu kazandırır.
*Anne babasının kendisini sevdiğinden emin olan bebekler, sağlıklı bir benlik algısı kazanır. Böylece kendini sevilmeye değer bulan bebek, iyimserlik ve mutluluk duyguları içinde dış dünya ile ilişkiye girer. Ancak çeşitli psikolojik nedenlerle, duygusal olarak reddedilen ve ya gereksinimleri düzenli olarak karşılanmayan bebekler kendilerine ve çevrelerine güvensizlik duyarlar. Kişisel değersizlik duygusu ile örselenen bu tip çocuklar, sosyal ilişkilerde çekingen,
kaygılı ve gergin olur kararsız ve karamsar bir kişilik örüntüsü geliştirmeye eğilim
gösterirler.
* Bu evrede haz kaynağı, pasif ve bağımlı bir davranış olan emmedir. Bebeğin bu
evrede anne tarafından aşırı emzirilmesi veya memeden erken kesilmesi oral
evreye takılmakla sonuçlanır. Oral karakterde takılan kişiler gergin, bağımlı ve
karmaşık bir duygusal yapıya sahiptirler. Ayrıca bu tür bireyler abartılmış iyimserlik,
karamsarlık, özseverlik gibi çatışmalı duygusal tepkiler gösterirler.
Anal Dönem -Özerkliğe Karşı Utanç ve Kuşku Karmaşası -( 1-3 yaş )
*Bu evrede çocuklar özerkleşme ve bireyselleşme girişimlerinin doğurduğu güven
ve utanç karmaşasını birlikte yaşarlar. Kendilerini kanıtlamak amacıyla giriştikleri
bir çok etkinlikte, anne babanın engellemeleri ile karşılaşırlar. Gerçekte özerklik
arayışındaki çocuk, bu evrede de anne babanın güven ve desteğine yoğun
biçimde gereksinim duymaktadır. Ancak anne babalarıyla bir irade savaşına girip
inatlaşmak, bu dönem çocuğunun normal karşılanması gereken bir psikolojik
özelliğidir.
* Bebekler edindikleri yeni yetenek ve becerilerle ailelerini fethederek,
sevgilerini yeniden kazanmak isterler. Eğer anne babalar bu tür özerkleşme
girişimlerini akılcı biçimde yönlendirir ve yüreklendirirse çocuklar sağlıklı biçimde
gelişirler. Ne var ki bazı anne babalar, çocuklara gerçek patronun kim olduğunu
göstermek için, onları engeller ve böylece kendilerinden utanç duymalarına
neden olurlar. Her koşulda büyüklere itaate zorlanan çocuklar, dıştan denetimli,
utangaç ve bağımlı bir kişilik örüntüsü edinirler. Ayrıca sürekli olarak sınırlandırılan, korunan ve yakından kontrol edilen bu tür çocuklar, kendi yeteneklerinden kuşkuya düşerler. Bazen aşırı baskıcı anne baba tutumlarının çocuğun kendinden veya vücudundan utanç duymasına neden
olabileceği de gözden uzak tutulmamalıdır.
*Bu evrede gelişimin kritik öğesi, tuvalet eğitimi ile ilgilidir. Tuvalet eğitiminde
anne babanın tutumu önemli bir faktördür. Anne baba veya bakıcının gergin,
buyurgan, hoşgörüsüz bir anlayışa sahip olması halinde, çocuk idrarını ve dışkısını
kontrol etmekte güçlük çeker. Çünkü cezalandırıcı ve baskıcı tutumlar, çocuğun
özgüven duygusunu köreltir.
*Tuvalet eğitimi bir anlamda ilk sosyalleşme sürecinin çatışmalarını yansıtır. Çocuk bu evrede, çevrenin kendinden neler beklediğini ve bedensel tepkilerini nasıl denetleyebileceğini öğrenmektedir. Dolayısıyla zorlayıcı yetişkin tutumları, çocuğun bedensel işlevlerine yabancılaşması ile sonuçlanabilir.
*Bu evreye takılan bireylerde ilerde dar görüşlülük, aşırı titizlik, inatçılık, bağnazlık gibi
davranış bozuklukları gözlenir. Anal karakterli kişiler, ayrıca kurallara aşırı bağımlı ve
edilgen bireylerdir.
Fallik Dönem - Girişimciliğe Karşı Suçluluk Karmaşası -( 3-6 yaş )
*Bu dönemde çocuklar artan psişik ve fiziksel enerjisini, çeşitli etkinliklerle ortaya
koymak ister. Ancak girişkenliğin artması ile problemli davranışlarda artar.
* Bu evrede aynı zamanda oyuncaklara ve çocuk oyunlarına karşı yoğun bir ilgi başlar.
*Okul öncesi dönem olarak da adlandırılan bu evrede yetişkinler çocuğun okul
yaşamına hazırlanması için uygun eğitsel yaşantılar düzenlemelidir. Bu amaçla
çocuğun iletişim becerilerinin gelişmesi için gerekli konuşma olanakları sağlanarak,
kendini ifade etmesine fırsat verilmelidir.
*Bu evrede ahlaki yargılar tam gelişmediği için çocuğun hatalı davranışlarını, katı
cezai yaklaşımlarla engellemeye çalışmak, girişkenlik becerilerini köreltebilir. Sonuç
olarak çocuğun davranışlarının şekillenmesinde kullanılacak pekiştireçlerin (ödül
veya ceza) dengeli ve tutarlı olması, girişkenlik karmaşasının olumlu yönde
çözülmesini sağlar. Yetişkinler tarafından davranışları hakkında düzenli olarak bilgilendirilen çocuk yapması ve yapmaması gerekenler konusunda denge sağlayarak, kendini
yönetme yeterliliği kazanır. Aksi halde sürekli cezalandırılarak engellenen çocuk
suçluluk duygusu nedeniyle girişkenlik gücünden yoksun kalır.
*Bu dönemde çocuk çevresindeki olayları anlayabilmek için sürekli sorular sorar
girişimlerde bulunur, eğer engellenirse merak etmenin suç olduğunu düşünür.
*Çocuk cinsiyet farklarını bu dönemde keşfeder, cinsellikle ilgili sorular sorabilir bu
soruları sorduğu için çocuğa kızılmamalı uygun dille, seviyesine göre cevaplandırılmalıdır.
*Bu dönemde çocuklar cinsel organlarını fark eder ve cinsel konulara yoğun ilgi
gösterirler. Cinsel kimliğin ve sağlıklı kişilik gelişiminin temelleri fallik dönemde atılır.
*Bu evrede çocuk, karşıt cinsiyette olan anne veya babaya yönelir. Kızlar babaya
erkekler anneye ilgi duyarlar çünkü çocuklar cinsel kimliklerini oluşturmak için
model arayışı içindedirler. Fakat bazı durumlarda model alınan anne babanın
sadece cinsel kimlikle ilgili davranışları değil kişiliğinin tüm özellikleridir.
*Bu evrede hoşgörülü, sıcak, sevecen anne baba tutumları sağlıklı kimlik geliştirmekle
sonuçlanırken baskıcı , sabırsız tutumlar, cinsel karmaşalar yaşanmasına yol açar.
*Fallik döneme takılan bireylerde saldırganlık, yıkıcılık, hoşnutsuzluk, mutsuzluk gibi
kişilik özellikleri görülür.
